TEORİ → MODEL
Bir teori kavramsal bir çerçeve sunar. Bir model ise seçilen kavramları hesaplanabilen, simüle edilebilen, karşılaştırılabilen ve revize edilebilen yapılandırılmış bir temsile dönüştürür.
Bu geçiş, kendi başına teorinin doğru olduğunun kanıtı değildir. Varsayımları açık hâle getiren ve onları teste açan bir biçimselleştirme adımıdır.
MODELİN AMACI
BİÇİMSELLEŞTİR
Niteliksel kavramları açık matematiksel veya hesaplamalı ilişkilere dönüştür.
SİMÜLE ET
Tanımlı başlangıç koşulları ve parametre değerleri altında model çıktıları üret.
TEST ET
Gözlemlerle veya bağımsız olarak üretilmiş verilerle karşılaştırılabilecek çıktılar üret.
DEĞİŞKENLER / PARAMETRELER
DURUM DEĞİŞKENLERİ
Modellenen sistemin o anki durumunu temsil eden nicelikler.
PARAMETRELER
Modelin davranışını kontrol eden, sabit veya dışarıdan seçilen nicelikler.
GÖZLENEBİLİRLER
İlke olarak ölçülebilir gözlemlerle ilişkilendirilebilen nicelikler.
BAŞLANGIÇ DURUMU
Her deterministik model tanımlı bir başlangıç yapılandırması gerektirir. Başlangıç koşulları, modelin evrimine başladığı durumu belirler.
Farklı başlangıç koşulları farklı çıktılar üretebilir. Bu nedenle başlangıç durumu belgelenmeli ve ortaya çıkan model davranışından ayrı tutulmalıdır.
ZAMANA BAĞLILIK
Model, seçilen durum değişkenlerinin modelin zaman parametresinin bir fonksiyonu olarak nasıl evrildiğini tanımlar.
Burada S₀ başlangıç durumunu, P seçilen parametreleri, t ise model zamanını temsil eder.
MODEL ≠ GÖZLEM
Bir model bir çıktı üretir. Bir gözlem ise ampirik bir ölçümden veya bağımsız olarak tanımlanmış bir veri kaynağından elde edilir. İkisi kavramsal olarak ayrı kalmalıdır.
ÇIKTISI
NİCELİK
Bir model çıktısı ile bir gözlem arasındaki uyum bir karşılaştırma sonucudur. Ölçüm belirsizliği, alternatif açıklamalar ve modele yerleştirilmiş varsayımlar hesaba katılmadan kanıt olarak nitelendirilmemelidir.
DETERMİNİSTİK
Deterministik bir formülasyonda model denklemleri, parametreler ve başlangıç koşulları sabitlendiğinde model tanımlı bir yörünge veya çıktı üretir.
Bu özellik modelin matematiksel yapısıyla ilgilidir. Modellenen sistemin doğada kendisinin deterministik olduğunu göstermez.
TEST EDİLEBİLİR ÇIKTI
İşe yarar bir model, çıktılarının en azından bir kısmının modelle potansiyel olarak çelişebilecek gözlemlere dönüştürülmesine izin vermelidir.
YİNELENEBİLİRLİK
Deterministik bir hesaplamalı model, aynı denklemler, parametreler, başlangıç koşulları ve hesaplama yöntemi kullanıldığında aynı çıktıyı üretmelidir.
Bir simülasyonun tekrarlanabilir olması tek başına ampirik geçerliliği göstermez. Tanımlanmış hesaplama yönteminin tekrarlanabildiğini gösterir.
MODELİN SINIRI
VARSAYIMLAR
Her model varsayımlara dayanır. Bir varsayımı değiştirmek ortaya çıkan davranışı değiştirebilir.
PARAMETRE UZAYI
Sonuçlar, gerçekten incelenmiş olan parametre aralığına bağlı olabilir.
AMPİRİK SINIR
Bir model çıktısı, ancak ilgili gözlemler ve rakip açıklamalarla karşılaştırıldığında bilimsel olarak bilgi verici hâle gelir.
REVİZYONA AÇIK
Model, gerçekliğin nihai bir tanımı olarak değil, üzerinde çalışılan bir biçimselleştirme olarak ele alınır. Yeni gözlemler, çelişkiler, parametre duyarlılıkları veya daha iyi alternatif formülasyonlar değişiklik gerektirebilir.
MODEL LAB 4
Hesaplama katmanı, model davranışını tanımlı girdiler ve parametreler altında incelemek için bir ortam sağlar.
MODEL LAB v4'Ü AÇ →TEST ET.