TEORİ → MODEL → TEST
Kuramsal bir önerme, varsayımları bir modele dönüştürülebildiğinde ve model gözlemlerle karşılaştırılabilecek çıktılar ürettiğinde deneysel açıdan işe yarar hâle gelir.
DENEYİN AMACI
TANIMLA
Sonucu değerlendirmeden önce hipotezi, değişkenleri, başlangıç koşullarını ve ölçülebilir nicelikleri tanımla.
KARŞILAŞTIR
Modelin öngördüğü davranışı bağımsız olarak elde edilmiş gözlemler veya ölçümlerle karşılaştır.
SINA
Gözlemlerin modelle çelişmesine izin ver. Anlamlı bir test, aksi yönde bir sonuca yer bırakmalıdır.
TEST EDİLEBİLİR HİPOTEZ
Bir hipotez, bağımsız olarak elde edilmiş bir sonuçla karşılaştırılabilecek yeterince belirgin bir beklentiye yol açtığında test edilebilir hâle gelir.
GİRDİLER & BAŞLANGIÇ KOŞULLARI
Deney düzeneği, modele verilen nicelikleri gözlemden elde edilen niceliklerden ayırt etmelidir.
GİRDİLER
Deneysel veya hesaplamalı yönteme verilen değerler.
BAŞLANGIÇ KOŞULLARI
Modelin veya deneyin başladığı tanımlı durum.
KONTROL DEĞİŞKENLERİ
Bir test sırasında sabit tutulan veya bilinçli olarak kontrol edilen değişkenler.
PARAMETRELER
Parametreler, modelin seçilen deney yapılandırması içinde nasıl davrandığını belirler. Değerleri ve birimleri açıkça belgelenmelidir.
Bir parametreyi değiştirmek model çıktısını değiştirebilir. Bu nedenle parametre duyarlılığı ampirik kanıttan ayırt edilmelidir.
BEKLENEN ÇIKTI
Beklenen çıktı, ilgili gözlemle karşılaştırılmadan önce modelin ürettiği sonuçtur.
GÖZLENEN ÇIKTI
Gözlenen bir sonuç, modelin kendisinden değil, tanımlanmış ölçüm veya gözlem yönteminden kaynaklanmalıdır.
Bu ayrım, bir modelin kendi kanıtı olarak ele alınmasını önler.
BEKLENEN vs GÖZLENEN
| Katman | Kaynak | Rol |
|---|---|---|
| Beklenen | Model | Öngörülen davranışı tanımlar |
| Gözlenen | Ölçüm / Gözlem | Karşılaştırma verisi sağlar |
| Fark | Karşılaştırma | Sapmayı ölçer |
| Yorum | Analiz | Olası açıklamaları değerlendirir |
HATA & BELİRSİZLİK
ÖLÇÜM HATASI
Ölçüm sürecinin, aletlerin veya veri toplama yönteminin yol açtığı farklar.
MODEL HATASI
Modelin, temsil ettiği sistemin bir yaklaşıklığı olmasından kaynaklanan farklar.
BELİRSİZLİK
Sonlu, kusurlu veya eksik bilgiden hangi sonuçların çıkarılabileceğine dair sınırlar.
TEKRARLANABİLİRLİK
Bir test, yöntemin aynı tanımlı koşullar altında tekrarlanabilmesi için yeterli bilgiyi belgelemelidir.
ALTERNATİF AÇIKLAMALAR
Bir öngörü ile bir gözlem arasındaki uyum, önerilen mekanizmanın gözlenen sonuca yol açtığını kendiliğinden kanıtlamaz.
ALTERNATİF MODEL
Başka bir model, farklı varsayımlardan yola çıkarak benzer bir öngörü üretebilir.
ORTAK MEKANİZMA
Gözlenen davranışın, önerilen mekanizmayı gerektirmeyen bir açıklaması olabilir.
KONTROL EDİLMEYEN DEĞİŞKEN
Hesaba katılmamış bir değişken, ölçülen sonucu etkileyebilir.
NEGATİF SONUÇLAR
Beklenen model çıktısıyla eşleşmeyen bir sonuç gizlenecek bir şey değildir. Modeli kısıtlayabilecek veya hatalı bir varsayımı ortaya çıkarabilecek tanımlı bir deney sonucudur.
Bir sonraki adım, sonuç çıkarmadan önce ölçüm kalitesini, model varsayımlarını, parametre seçimini, başlangıç koşullarını ve alternatif açıklamaları incelemektir.
KANIT DURUMU
MODEL ÇIKTISI
Modelin ürettiği hesaplanmış bir sonuç. Tek başına ampirik kanıt değildir.
GÖZLEM
Bir gözlem veya ölçüm yöntemiyle elde edilen sonuç.
YORUM
Karşılaştırmanın neye işaret edebileceğine dair gerekçeli bir değerlendirme. Mevcut kanıta ve varsayımlara bağlı kalır.
DENEYSEL SINIRLAMALAR
Her deney sınırlı bir koşul, alet, parametre ve mevcut veri aralığı içinde yürütülür. Sonuçlar bu test edilmiş sınırların içinde kalmalıdır.
TEST → SONUÇ → REVİZYON
Deney sonuçları modeli değerlendirmek, sınırlamalarını belirlemek ve varsayımların ya da parametrelerin revizyon gerektirip gerektirmediğini saptamak için kullanılabilir.
Bu döngünün amacı modeli uyuma zorlamak değil, varsayımlarını ve öngörülerini giderek daha açık ve test edilebilir kılmaktır.
MODEL LAB v4
Model Lab, tanımlı model davranışını seçilen girdiler ve parametreler altında incelemek için hesaplamalı arayüzü sağlar.
MODEL LAB v4'Ü AÇ →Protokoller ve Simülatörler
Planlanmış ölçümler, model simülatörleri ve uygulama notları artık kendi bölümünde; protokol, model çıktısı ve benzetme birbirine karışmasın diye her biri etiketli.
PROTOKOLLER VE SİMÜLATÖRLERİ AÇ →TEST ET.